Vaststelling

Binnen het ecosysteem van de beeldende kunsten blijft arbeid grotendeels onzichtbaar en wordt die niet of ruim onder een fatsoenlijk niveau vergoed. Volgens het Socio-economisch portret van werkenden in de beeldende kunsten, gepubliceerd in 2025 door het Observatorium voor Cultuurbeleid, leeft meer dan de helft van hen in de Federatie Wallonië-Brussel van minder dan €1.000 per maand uit alle inkomsten samen. Deze situatie treft vooral beeldend kunstenaars, onafhankelijke curatoren en critici.

Het probleem van onregelmatige inkomsten in de culturele sector wordt gedeeltelijk opgevangen door het zogenaamde “statuut van de kunstwerker”. Door het ontbreken van vergoedingen die in verhouding staan tot het werk dat gepaard gaat met de publieke presentatie van hun werk, hebben beeldend kunstenaars echter slechts zelden toegang tot dit statuut (minder dan 10% van de begunstigden in 2022).

LaFAP vraagt de invoering van een vergoedingsschaal voor tentoonstellingen, ten voordele van beeldend kunstenaars en onafhankelijke curatoren, evenals voor het schrijven van teksten en publieke interventies. Deze schaal zou verplicht moeten worden toegepast in alle door de Federatie Wallonië-Brussel (FWB) gesubsidieerde instellingen, zodra de ontvangende organisatie minstens één werknemer in dienst heeft.

Het rasterprincipe

Deze vergoedingentabel maakt het mogelijk voor professionals — of personen in een traject naar professionalisering, dat wil zeggen mensen die het grootste deel van hun tijd aan hun praktijk besteden — om een vergoeding te ontvangen die in verhouding staat tot hun werk en voldoende is om, bij de publieke presentatie ervan, het “statuut van de kunstwerker” te verkrijgen. Dit komt neer op een brutobedrag van ongeveer €12.000 (indexeerbaar) over een periode van 24 maanden voorafgaand aan de aanvraag.

Een kunstenaar die bijvoorbeeld deelneemt aan drie publieke tentoonstellingen binnen 24 maanden, toont een regelmatige en kwalitatieve praktijk waarvan de resultaten publiek worden gedeeld. In ruil daarvoor moet die een vergoeding ontvangen die kan worden gevaloriseerd voor het verkrijgen van het “statuut van de kunstwerker”.

De Calculator is geïnspireerd op verschillende mechanismen die in andere landen zijn ontwikkeld en verschilt van de Vlaamse calculator door de manier waarop tentoonstellingsrechten worden gewaardeerd. Sinds 2026 is hij uitgebreid met De Rekening, een activistisch instrument ontworpen door Amélie Berrodier in samenwerking met laFAP, dat — als aanvulling op de Calculator — het inkomensverlies zichtbaar maakt dat kunstenaars en curatoren lijden bij hun deelname aan tentoonstellingen of evenementen.

Structuur

De Calculator is opgebouwd uit drie afzonderlijke onderdelen:
 

• de vergoeding voor het tentoonstellingsrecht, een forfaitaire vergoeding voor de publieke presentatie van kunstwerken, naar het model van auteursrechten;
• de vergoeding voor arbeid, berekend op basis van het aantal dagen dat aan het project wordt besteed, volgens een bruto dagtarief (excl. btw);
• de kosten buiten de vergoeding, waaronder productie-, transport- en verplaatsingskosten, die onderscheiden moeten worden van de vergoeding.

De Rekening is volgens dezelfde structuur opgebouwd. Via het formulier kunnen de forfaitaire of gedetailleerde bedragen worden ingevuld die de organiserende organisatie voor elk van deze drie onderdelen voorziet. Het inkomensverlies stemt overeen met het verschil tussen het totale bedrag dat door De Calculator wordt berekend en het totale bedrag dat in De Rekening wordt ingevuld.

Vergoeding voor het tentoonstellingsrecht

Het tentoonstellingsrecht vormt een roerend inkomen naar het model van auteursrechten en wordt gelijkgesteld met mededelingsrechten (artikel XI.165, § 1, vierde lid van het Belgische Wetboek van Economisch Recht). Het geeft de kunstenaar het recht een forfaitaire vergoeding te vragen wanneer diens werk door een derde publiek wordt gepresenteerd.

De vergoeding voor het tentoonstellingsrecht wordt berekend op basis van:
 

• de oppervlakte van de tentoonstellingsruimte, volgens verschillende categorieën van meer dan 10 m² tot meer dan 200 m²;
• het aantal deelnemende kunstenaars;
• het percentage nieuwe werken dat speciaal voor de gelegenheid wordt gerealiseerd;
• de duur van de tentoonstelling.

Deze forfaitaire vergoeding compenseert het creatieve werk van de kunstenaar, dat moeilijk of zelfs onmogelijk te kwantificeren is. Ze houdt onder meer rekening met het onderzoek en de productie die plaatsvinden buiten de tentoonstellingen of evenementen waaraan de kunstenaar deelneemt, maar die essentieel zijn voor de totstandkoming van het project. De vergoeding is verschuldigd telkens wanneer een kunstwerk publiek wordt gepresenteerd, ongeacht of daarvoor bijkomend werk vereist is.

N.B. Wanneer het tentoonstellingsrecht als auteursrecht wordt gefactureerd, vormt het geen loon en geeft het geen aanleiding tot sociale rechten. Het geeft geen recht op een werkloosheidsuitkering of op de daaraan gekoppelde Kunstwerkuitkering. Het kan wel in aanmerking worden genomen voor het verkrijgen of vernieuwen van het Kunstwerkattest.

Vergoeding voor arbeid

De vergoeding voor arbeid wordt berekend op basis van een bruto dagtarief (€), exclusief btw. Daarbij wordt rekening gehouden met de tijd die wordt besteed aan de uitwerking van het project, de administratie en coördinatie ervan, het schrijven van teksten, communicatie, opbouw en afbouw, aanwezigheid op de vernissage en de persconferentie, publieke activiteiten en publieksbemiddeling, evenals alle andere werkzaamheden die noodzakelijk zijn voor een goede uitvoering van het project.

Elke samenwerking moet worden vastgelegd in een arbeidsovereenkomst, op basis van een vooraf ingeschatte werktijd die minstens overeenkomt met één werkdag. De uitwerking van het project mag niet worden verward met de creatie van de kunstwerken zelf. Het gaat om het werk dat de kunstenaar of curator verricht om de publieke presentatie van de werken mogelijk te maken: overleg met de locatie en de deelnemers, deelname aan vergaderingen, selectie en verpakking van de werken, publieke interventies, opbouw en afbouw van de tentoonstelling, enzovoort.

Een curator ontvangt automatisch een minimale vergoeding die overeenkomt met een halve werkdag per deelnemende kunstenaar. Daarbovenop worden de bijkomende werkdagen gerekend die nodig zijn voor de uitwerking en voorbereiding van het project. Het schrijfwerk voor het project kan worden vergoed via auteursrechten.

Dertig procent van het schrijfwerk kan het voorwerp uitmaken van een overdracht van auteursrechten.

Wanneer de aanwezigheid van de kunstenaar of curator vereist is (vernissage, persconferentie, publieksactiviteit, performance, lezing enz.), wordt minstens een halve werkdag vergoed, of meer indien de noodzakelijke voorbereiding dit rechtvaardigt.

Het gebruik van afbeeldingen en teksten moet in alle gevallen worden geregeld via een overeenkomst tot overdracht van auteursrechten. Voor meer informatie verwijzen wij naar SOFAM.

N.B. De vergoeding voor het tentoonstellingsrecht en de vergoeding voor arbeid moeten beide worden vastgelegd in een contractuele overeenkomst tussen de werkgever en de kunstwerker.

Kosten buiten de vergoeding

De kosten buiten de vergoeding omvatten uitgaven voor productie, verplaatsingen, verblijf, per diems en het transport van kunstwerken. Deze kosten staan los van de vergoeding en zijn ten laste van de culturele organisatie die de kunstenaar uitnodigt.

Ook curatoren kunnen kosten maken die inherent zijn aan hun functie, zoals prospectiereizen, de aankoop van documentatie enzovoort.

Arbeidsstatuut

Er zijn drie soorten werknemers in België: 

• Werknemer ;
• Zelfstandige ;
• Ambtenaar;

De term "kunstenaarsstatuut" is dus geen vierde statuut, maar eerder een algemene term die wordt gebruikt om te verwijzen naar speciale regels met betrekking tot werkloosheidsregels die kunstenaars erkennen en beschermen in de uitoefening van hun creatief beroep door hen inkomenscontinuïteit te garanderen. De werknemers in de kunstsector kunnen opereren onder de eerste twee statuten.

Zelfstandig zijn

Een zelfstandige kunstenaar/kunstenares is een kunstenaar/kunstenares die zijn of haar beroepsactiviteit (een artistieke activiteit) uitoefent onder het statuut van zelfstandige. Met andere woorden, de kunstenaar oefent zijn beroepsactiviteit uit voor eigen rekening en zonder gebonden te zijn door een arbeidsovereenkomst of ambtenarenstatuut. Ze worden betaald wanneer ze een factuur opstellen en naar hun klanten sturen. Je moet:  

• lid worden van een sociaal secretariaat en sociale bijdragen betalen (min. 750€/kwartaal ongeacht je inkomen. Een aftrek is mogelijk voor de eerste kwartalen;
• BTW-plichtig zijn en kwartaalaangifte doen (tenzij je een vrijstellingsregeling hebt);
• een ondernemingsnummer aanvragen ;
• een "zakelijke" bankrekening openen om al je zakelijke uitgaven te betalen en betalingen van je klanten te innen;
• je basiskennis bedrijfsbeheer bewijzen.

NB. Werknemers kunnen geen werkloosheidsuitkering of ander vervangend inkomen ontvangen als ze werkloos zijn.

Zelfstandige in bijberoep

Zelfstandige in bijberoep Een zelfstandige in bijberoep voert zijn professionele activiteiten uit onder twee verschillende statussen:

• werknemer / ambtenaar enerzijds;
• zelfstandige in bijberoep anderzijds.
   

Deze tweede activiteit is, zoals de naam al aangeeft, complementair aan de eerste (hoofdactiviteit als werknemer of ambtenaar). De activiteit in loondienst moet daarom minstens halftijds worden uitgevoerd (19 uur per week), en u moet:

• je aansluiten bij een sociaal secretariaat en sociale bijdragen betalen elke om de 3 maanden (min. 70€ / kwartaal ongeacht het inkomen);
• BTW-plichtig zijn en de nodige aangiftes doen, maar kan vragen om vrijgesteld te worden van BTW; 
• een ondernemingsnummer aanvragen (BCE > link);
• een zakelijke bankrekening openen.

In afwijking van bovenstaand principe kan een kunstenaar met een werkloosheidsuitkering zijn artistieke activiteit als zelfstandige in bijberoep uitoefenen, maar:

• hij moet deze activiteit melden aan de RVA door middel van het formulier "C1 Kunstenaar”;
• het bedrag van de werkloosheidsuitkering wordt niet beïnvloed door de activiteit als 
• door de bijkomende zelfstandige activiteit de inkomsten  niet meer bedragen dan 10217,30€ netto / jaar (indexeerbaar).

NB. Deze bedragen worden niet in aanmerking genomen voor het recht op een werkloosheidsuitkering of voor de toekenning of het behoud van het kunstenaarsstatuut.

Kunstenaar in loondienst zijn

Kunstenaars in loondienst oefenen hun professionele (artistieke) activiteit uit op basis van een arbeidsovereenkomst, dat wil zeggen:

• een relatie van ondergeschiktheid met een werkgever (bv. een VZW, een cultureel centrum, een andere zelfstandige kunstenaar, ...)
• een verloning die afhangt van de gepresteerde tijd en de Paritaire Commissie. 

NB. In België is de basisregeling voor voltijdse arbeid 7,6 uur per dag of 38 uur per week.

Hoe word ik betaald?

Facturering voor diensten

Wanneer de vergoeding eentegenprestatie is voor een als zelfstandige verleende dienst inhoofd- of bijberoep.

Berekening:
Bruto-inkomsten
– werkelijke kosten of forfaitaire beroepskosten
– gemiddeld belastingtarief vastgesteld op basis van andere belastbare beroepsinkomsten (bijv. salaris, winst, enz.)
= netto-inkomen

Arbeidscontracten

Wanneer de vergoeding de tegenprestatie is voor arbeid in loondienst op basis van een arbeidsovereenkomst.

Berekening:
Bruto-inkomen
– werkgeversbijdragen (tussen 23% en 25%)
– werknemersbijdragen (13,07%)
– werkelijke of forfaitaire bedrijfskosten belasting (tarief varieert afhankelijk van ander inkomen, persoonlijke omstandigheden en woonplaats) 
= netto-inkomen

Contract 1 BIS

Wanneer de vergoeding de tegenprestatie is voor een artistieke prestatie in opdracht en buiten het kader van een arbeidsovereenkomst. Dezelfde inhoudingen gelden als bij een arbeidsovereenkomst plus de provisie van het Sociaal Bureau Kunstenaars (BSA). Om dit type contract aan te gaan, is het nodig om vooraf de Attestatie van Kunstwerkers te verkrijgen.

Berekening:
Bruto inkomen
– Werkgeversbijdragen (tussen 23 en 25%)
– Werknemersbijdragen (13,07%)
– BSA commissie 
– Werkelijke of forfaitaire zakelijke uitgaven belasting (tarief varieert afhankelijk van andere inkomsten, persoonlijke omstandigheden en woonplaats)
= Netto-inkomen

Auteursrechtlicentieovereenkomst 

Wanneer de vergoeding de tegenprestatie is voor de toestemming om een werk te gebruiken.

Berekening:
Bruto-inkomsten
– Wettelijke forfaitaire kosten (50%) of werkelijke kosten
– Roerende voorheffing (15%)
= netto-inkomen

Occasionele prestationnota

Wanneer de vergoeding de tegenprestatie is voor een dienst die op uitzonderlijke basis wordt verleend, buiten de beroepsactiviteiten van de dienstverlener en tot €5.000 per jaar.

Incidentele diensten omvatten bijvoorbeeld mensen die een andere beroepsactiviteit als hoofdbezigheid hebben of die voor het eerst iets creëren. Bijvoorbeeld een advocaat die besluit een roman te schrijven, zelfs als die een groot succes wordt, of een striptekenaar die een filmscript schrijft of een documentaire maakt.

De inkomsten die hieruit voortvloeien worden beschouwd als diverse inkomsten uit ongeregelde diensten.

Als je diverse inkomsten ontvangt, heb je geen ondernemingsnummer nodig, ben je niet btw-plichtig en heb je geen zelfstandigenstatuut.

Berekening:
Bruto-inkomen
– Werkelijke uitgaven
– 33% (forfaitaire belasting)
= netto-inkomen

Fédération des Arts Plastiques (vzw) 

C/o Maxima
Rue du Monténégro 144
1190 Forest BELGIQUE
N° entreprise:  0750590453
 

L'Addition is een tool ontwikkeld door Amélie Berrodier in samenwerking met laFAP.
Ontwerp en ontwikkeling: Luuse
Ontwikkeling van L'Addition: Aymen

Font: Venus Acier Light & Baskevol Regular (Bye Bye Binary)

Met de steun van